Czy można wytrenować pamięć roboczą? Część druga: ile wnosi oczekiwanie

Abstrakt

Treningu poznawczego nie da się naprawdę zaślepić. Nie istnieje sposób, by gra pamięciowa i gra kontrolna wyglądały i odczuwały się identycznie, a jednocześnie tylko jedna zawierała „aktywny składnik”. Oznacza to, że każde badanie w tej dziedzinie niesie ze sobą niezmierzony efekt oczekiwania.

Badanie z 2022 roku w „Proceedings of the National Academy of Sciences” zmierzyło go bezpośrednio: u połowy uczestników celowo wywołano pozytywne oczekiwania, u drugiej połowy negatywne, a oba warianty skrzyżowano z prawdziwym treningiem lub aktywną kontrolą.

Dwadzieścia sesji treningu pamięci roboczej i jedno zdanie o tym, czego należy się spodziewać, dały efekty mniej więcej tej samej wielkości. W testach inteligencji znaczenie miało tylko zdanie.

1.Problem, dla którego zbudowano to badanie

W badaniu leku oczekiwania kontroluje się przez uczynienie terapii i placebo nierozróżnialnymi. Jocelyn Parong, Aaron Seitz, Susanne Jaeggi i Shawn Green zaczynają od wskazania, że w treningu behawioralnym jest to strukturalnie niemożliwe.

Czymkolwiek jest „aktywny składnik” programu treningowego, musi on zmieniać wygląd i odczuwanie programu. Zadania pamięciowego i quizu wiedzy ogólnej nie da się uczynić percepcyjnie identycznymi bez usunięcia tego, co je odróżnia.

Zwykłą odpowiedzią dziedziny jest wybieranie aktywności kontrolnych, które mają generować podobne oczekiwania, a potem sprawdzanie, czy dopasowanie się udało. Parong i współpracownicy zrobili odwrotnie: zamiast minimalizować różnicę oczekiwań i mieć nadzieję, że jest mała, celowo ją zmaksymalizowali, żeby zobaczyć, jak duży efekt może wywołać samo oczekiwanie.

2.Projekt

Układ 2×2: trening pamięci roboczej na adaptacyjnym zadaniu n-back kontra aktywna kontrola w postaci quizu z wiedzy ogólnej, skrzyżowane z pozytywnym i negatywnym warunkiem oczekiwań.

Oczekiwania indukowano na dwa sposoby jednocześnie. Jawnie uczestnikom mówiono, że trening poprawi — albo pogorszy — wykonanie zadań, które właśnie wykonywali. Asocjacyjnie, w połowie programu przeprowadzano fałszywą ocenę, potajemnie łatwiejszą lub trudniejszą niż pierwotna, aby uczestnik „doświadczył” dowodu zgodnego z tym, co wcześniej usłyszał.

Ta druga manipulacja czyni badanie nietypowym. Zapożyczono ją wprost z badań placebo w analgezji, gdzie najsilniejsze efekty uzyskuje się przez połączenie sugestii słownej z doświadczeniem, które pozornie ją potwierdza.

Uczestnicy ukończyli 20 sesji po 20 minut przez kilka tygodni, z baterią 10 zadań przed, po i ponownie po pełnym ujawnieniu oszustwa. Badanie prerejestrowano, a osobne zespoły badawcze prowadziły manipulację oczekiwaniami i same testy, dzięki czemu ani uczestnicy, ani testerzy nie wiedzieli, w którym warunku oczekiwań znajduje się dana osoba.

Spośród 263 zrekrutowanych osób 193 ukończyły wszystkie sesje, a 125 dostarczyło kompletne dane do głównej analizy — około 30 osób na komórkę. Utrata uczestników nie różniła się między warunkami.

3.Co się wydarzyło

W bezpośrednim post-teście zadziałały obie manipulacje. Osoby po prawdziwym treningu przewyższały te wykonujące quiz, z częściowym eta kwadrat 0,16. Osoby z pozytywnym oczekiwaniem przewyższały osoby z negatywnym oczekiwaniem, z częściowym eta kwadrat 0,14 — niezależnie od rodzaju treningu.

Dwadzieścia sesji adaptacyjnego treningu pamięci roboczej kupiło mniej więcej tyle samo, co jedno zdanie i celowo zmanipulowany test próbny.

Nie było interakcji między tymi efektami. Dodawały się: najlepiej wypadała grupa trenowana i optymistyczna, najgorzej — nietrenowana i pesymistyczna, a wkład oczekiwania był podobny niezależnie od treningu.

Następnie uczestnikom powiedziano prawdę i baterię wykonano jeszcze raz. W tym opóźnionym pomiarze efekt treningu nie tylko przetrwał, ale wzrósł do częściowego eta kwadrat 0,20. Efekt oczekiwania przestał być istotny.

Wynikają z tego dwie rzeczy. Oczekiwanie jest realne i wystarczająco duże, by wyjaśniać znaczną część tego, co raportują krótkie badania treningowe — ale jest też częścią, która nie trwa, podczas gdy to, co robi sam trening, wydaje się utrzymywać.

4.Wynik ukryty wewnątrz wyniku

Tor Wager i Heejung Jung z Dartmouth, komentując tę pracę w tym samym czasopiśmie, zwrócili uwagę na wzorzec w rozbiciu zadanie po zadaniu, który pierwotni autorzy potraktowali pobocznie.

Dwie miary inteligencji płynnej — Raven’s Advanced Progressive Matrices oraz University of California Matrix Reasoning Test — wykazały efekt manipulacji oczekiwaniem i brak istotnego efektu treningu.

Wager i Jung nazywają to prowokującą sugestią, że szeroko używane miary zdolności poznawczych mogą być podatne na przekonania uczestników — i trudno to ująć lepiej. Testy, na których opiera się cały claim o far transfer, poruszyły się pod wpływem informacji, że mają się poruszyć.

Czytane obok części pierwszej, w której inteligencja płynna nie zmieniła się u 2729 uczestników, daje to spójny obraz: wyniki matrix reasoning są podatne na zmianę, ale niekoniecznie przez trening pamięci.

Wager i Jung dodają drugą obserwację. Efekt oczekiwania był liczbowo około dwa razy większy w warunku treningu kontrolnego niż w treningu właściwym — wzorzec subaddytywny sugerujący, że każdy z „aktywnych składników” może sam wystarczyć, choć autorzy komentarza słusznie zaznaczają, że badanie nie miało mocy do testowania tego pytania.

5.Jak mocny jest ten wynik

Mocniejszy niż większość prac w dziedzinie i nadal niewystarczająco mocny, by zamknąć temat. Prerejestracja, struktura podwójnej niewiedzy oraz 20 sesji to realne zalety.

Po drugiej stronie: główne analizy testowały hipotezy kierunkowe, więc efekt oczekiwania przy p = 0,044 nie przetrwałby testu dwustronnego. Do końcowej analizy weszła mniej niż połowa osób zrekrutowanych. A Wager i Jung zauważają, że przy około 30 osobach na komórkę rozbicie zadanie po zadaniu — w tym wzorzec inteligencji płynnej — jest niedostatecznie zasilone i wymaga replikacji.

Jeden wynik eksploracyjny warto odnotować mimo tych zastrzeżeń. Najbardziej podatne na manipulację były osoby o najwyższym growth mindset — przekonaniu, że inteligencję można zmieniać i rozwijać wysiłkiem. Przekonanie skłaniające do zakupu brain trainingu okazuje się też przekonaniem, które zwiększa podatność na sugestię.

Komentarz redakcyjny

Nie mamy produktu w tej kategorii i niczego nie zyskujemy na żadnym z tych wyników. Opisujemy badanie dlatego, że opisany przez nie problem strukturalny dotyczy również nas.

Suplement przynajmniej da się uczynić percepcyjnie nierozróżnialnym od placebo, czego program treningowy nie potrafi. Ale ten sam mechanizm oczekiwania działa u kogoś, kto zapłacił za butelkę, przeczytał etykietę i postanowił „poczuć różnicę” — i w tym badaniu jego wielkość była zbliżona do realnego efektu interwencji.

Uczciwy wniosek nie brzmi: „wszystko jest placebo”. Trening przewyższył kontrolę, a jego efekt jako jedyny pozostał po ujawnieniu manipulacji. Wniosek brzmi: w każdej niezaślepionej lub niedoskonale zaślepionej interwencji znaczna część krótkoterminowego efektu może należeć do oczekiwania, a dopiero pomiar po rozbrojeniu tego oczekiwania pokazuje, która część została.

Część trzecia omawia możliwość, której ta literatura prawie nigdy nie podnosi: trening może sprawić, że później poradzisz sobie gorzej niż bez treningu.